بسته
همه دسته بندی ها
    فیلترها
    تنظیمات
    جستجو

    کاروانسرای دیر گچین

     

    کاروانسرای دیر گچین

    کاروانسرای دیر گچین  -قمیاب

    ابتدا عرض کنم ، این کاروانسرا را باید از نزدیک دید . هیچ گزارش و تصویری نمی تواند عمق زیبایی و معماری حیرت انگیز آنرا بیان کند. شاید این گزارش انگیزه ای شود برای بازدید از این موزه معماری ایران در قلب کویر قم.

    کاروانسرای دیر گچین، مربوط به دوره ساسانی - صفوی است که در کیلومتر ۶۰ بزرگراه قم- گرمسار (20 کیلومتر تا ورامین) واقع شده است. این اثر در تاریخ ۱ مهر ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۱۰۴۰۸ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است .در کاوش‌های صورت گرفته باستان‌شناسی و با بررسی مصالح به کار رفته در آن پی بردند که این کاروانسرا به دوره ساسانی تعلق دارد، ولی بعد‌ها در دوران سلجوقی و صفوی تعمیرات و تغییرات اساسی در آن صورت گرفته و در دوره قاجارنیز قسمت‌هایی به آن ملحق شده است.

    در سابقه تاریخی، عمر این بنا را به 1750 سال قبل و به دوران اردشیر ساسانی نسبت می‌دهند و آن را یکی از پررونق‌ترین کاروانسراهای عصر می‌دانند که بدلیل ساختار معماری بی‌بدلیلش مادر کاروانسراهای ایران نام گرفته است. در کتاب‌های تاریخی مثل تاریخ قم، صوره الارض و کاروانسراهای ایران ، دیرگچین را با نام‌های دیگری مثل "دژ اردشیر"(کرد شیر هم نوشته شده)، "دیرالجص" ، "قصرالجص" ،" قصرگچ" و "قلعه دیر" (جص=گچ عربی)و دیر کاج(مجاورت روستای کاج محمدآباد) هم گفته اند. (ملاط اصلی این بنا از گچ است)



    کاروانسرای دیرگچین - قمیاب

    بنای دیر گچین، از جمله بناهای چهار ایوانی است که بر خلاف بسیاری از کاروانسرا‌ها، علاوه بر اتاق‏‌ها، حجره‏‌ها، ایوان‌ها، شترخوان‏‌ها و فضاهای اقامتی ویژه، دارای حیاطی وسیع، حمام عمومی، سرویس‏های بهداشتی عمومی، آسیاب، حوض خانه، مسجد، دکان‌های خرید و فروش کالا، حیاط خلوت و در خارج بنا، آتشکده، کوره آجرپزی، آب انبار و قبرستان وجود دارد. دیوار پیرامونی این کاروانسرا به ضخامت یک م‌تر، ارتفاع 5 متر و طول 80 متر، در هر ضلع، شکلی مربع را به وجود آورده‌اند که از نظر تناسبات معماری و هندسه‌ای، کاملاً محاسبه شده است.سطح فضای درونی کاروانسرا حدود 12 هزارمترمربع و با فضای بیرونی 19هزار متر مربع است.

    کاروانسرای دیر گچین که در گذر زمان و به دلیل بی‌توجهی مسئولان روز به روز بیشتر به نابودی نزدیک می‌شد، تا همین چند سال پیش به عنوان محلی برای نگهداری شتر‌ها و احشام عشایر محلی مورد استفاده قرار می‌گرفت.

    اما از سال 82 که در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید، کار بازسازی آن شروع شد که البته این کار هم با کمبود اعتبارات، با روند کندی پیگیری می‌شود. 

    قرار گرفتن این مجموعه در کنار بزرگراه قم – گرمسار که مسیر اصلی مسافران جنوب و بخش مرکزی ایران بطرف مشهد مقدس است، و همچنین نبود مرکز اقامتی بین راهی در این مسیر تازه احداث ،ویزگی منحصر به فرد و ممتازی به این مجموعه داده که می تواند به یک مکان اقامتی و گردشگری تبدیل شود. همچنین قرار گرفتن این کاروانسرا در قلب کویر قم، حاذبه دیگری است که اکوتوریست ها در حستحوی انند .پیشنهاد دیگربرای این محل،مکانی برای گروههای رصدی است که هم اکنون نیز برخی از گروههای رصدی بدون هیچ امکان اقامتی، از این محل استفاده می کنند.



    کاروانسرای دیر گچین - قمیاب 

    دیر گچین، دژ کردشیر، دیر الجص، قلعه دیر کاج اسامی متعدد کاروانسرای دیر گچین است که به عنوان مادر کارونسرا های ایران با شماره 10408 در تاریخ 1/ 7/ 1382 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

    این بنا در موقعیت اصلی خود بر سر راه قدیمی قم به ورامین یا ساوه به ورامین و گرمسار قرار دارد. فاصله آن تا قم حدود 60 کیلومتر است.

    به گفته بعضی از محققین بنای این کاروانسرا از دوره اردشیر بابکان وجود داشته و قدمت آن به حدود 1750 سال پیش می رسیده که تعریف و توصیف آن در کتب جغرافی دانان و سیاحان غرب و مستشرقین خارجی آمده است. ابودلف مورخ قرن چهارم هجری در کتاب خود به نام سفرنامه ابودلف از این بنا به نام دیر کرد اردشیر و مربوط به زمان عاد (اقوام زمان جاهلیت اعراب) اسم برده است.

    در کتاب تاریخ قم، از این بنا به نام دیرالجص اسم برده می شود و آن را فرا پیش قم می نویسد. ابن حوقل در کتاب صور الارض (367 هجری) می نویسد:«دیر جس رباطی است از گچ و آجر که بدرقه سلطان (گارد سلطنتی) در آن نشیند ». در این میان توصیف ابودلف

    از همه روشن تر است، این دژ را دارای بر جهای بسیار بزرگ و بلند، حصار ضخیم و مرتفع که با آجرهای بزرگ ساخته شده و در داخل دژ ساختمانهای مستطیل و سقف های ضربی دیده می شود، می نویسد. مساحت محوطه را شامل دو جریب و بیشتر ذکر می کند.



    کاروانسرای دیر گچین - قمیاب

    در دوره سلجوقیان که آبادانی راه ساوه و قم به ورامین از توجه و اهمیت زیادی برخوردار بوده است این بنا نیز به طور حتم مورد توجه ویژه قرار گرفته و یکی از منزلگاه های مهم در منطقه قم بوده است.

    بنای فعلی عبارت است از تلفیق بنای ساسانی تغییر شکل یافته در دوره سلجوقی با بنایی که

    در دوره صفویه به شکل کاروانسرای چهار ایوانه بازسازی شده است. در ورودی بنا و رو به جنوب

    و پلان کاروانسرا مربع است که طول هر ضلع آن حدود 102 متر مربع است.

    این کاروانسرا دارای 6 برج است که چهار برج به قطر 6 متر در گوشه ها و دو برج نیمه مدور در طرفین ورودی قرار دارد. مجموع مساحت این دژ و ملحقات آن در خارج از کاروانسرا شامل بنای مخروبه خشتی کنار کاروانسرا، کوره آجر پزی، آب انبار و قبرستان حدود 19 هکتار است.

    کاروانسرای دیر گچین 4 ایوانی بوده که در هر طرف 12 حجره یک طبقه وجود دارد. شترخوانها به صورت دالان های طویل به عرض تقریبی 6 متر با سقف های ضربی در پشت حجره ها قرار دارد.

     

    انصراف از نظر
    logo-samandehi

    مایلید از تخفیف های شهر،و آخرین رویدادهای مورد علاقه خود زودتر از همه با خبر شوید؟

    کانال تلگرام قمیاب